Voor Iemand in het bijzonder illustreerde Marijke Klompmaker 36 vrouwen uit verschillende tijden. Daarvoor dook ze in levensverhalen, historische bronnen en beeldmateriaal. Maar hoe meer onderzoek ze deed, hoe duidelijker één ding werd: je kunt niet alles reconstrueren. En dat hoeft volgens Marijke ook helemaal niet.
“Bij veel vrouwen liep ik tegen praktische dingen aan. Kleding bijvoorbeeld. Het boek begint in de oudheid en gaat steeds verder richting het heden. Dan vraag ik me af: gebruikten ze knopen? En wat voor knopen waren dat dan? Daar moet ik echt induiken.” Van sommige vrouwen die in het boek voorkomen was veel beeldmateriaal beschikbaar. Van anderen bestaat nauwelijks iets. Maar dat ook weer haar ruimte om keuzes te maken.
“Ik heb vanaf het begin gezegd dat ik het los wilde aanpakken. Het hoeft niet allemaal precies te lijken. Van veel vrouwen hebben we niet eens foto’s. Dan vind ik een wat kunstzinniger aanpak interessanter.”
“Als ik het allemaal heel verantwoord maak, wordt het voor mij snel stijfjes. Je weet toch niet precies hoe iemand eruitzag. Met wat meer zwier kon ik er iets van mezelf in kwijt.”
‘Illustratoren zijn vaak geen hemelbestormers’
Tijdens het gesprek gaat het al snel niet meer alleen over het boek, maar ook over haar ontwikkeling als maker. In de loop der jaren is ze anders gaan kijken naar opdrachtgevers, stijl en haar eigen positie als illustrator.
“Illustratoren zijn vaak behoorlijk dienstbaar. Geen hemelbestormers. Ik was dat zelf ook lang. Ik ging soms heel veel invullen voor een uitgever. Dan beperk je jezelf terwijl dat helemaal niet nodig is.”
Ik spreek hier alleen voor mezelf, maar soms had ik in mijn hoofd al bedacht: dit is vast wat de uitgever bedoelde’. Zo gunde ik mezelf te weinig vrijheid. “Ik heb geleerd dat je best je eigen gang mag gaan. Dat wordt vaak juist gewaardeerd. Als een uitgever mij kiest, vraag ik soms ook: welk boek van mij vind je mooi? Wil je dat ik het ongeveer zo aanpak?.”
“Ik onderhandel ook best regelmatig over geld. Natuurlijk denk je soms: misschien vragen ze me daarna niet meer. Maar je moet voor jezelf op waarde schatten. Dat levert ook respect op.”
“Ik vind het soms jammer als illustratoren met heel weinig genoegen nemen. Dat is niet alleen vervelend voor jezelf, maar ook voor anderen.”
Vrouwen die werden tegengewerkt
Tijdens het werken aan het boek raakte ze steeds meer betrokken bij de levens van de vrouwen die ze afbeeldde. Opvallend vaak kwam ze verhalen tegen van vrouwen die behoorlijk moesten vechten voor hun plek.
“Dat had ik vaker tijdens dit project. Je leest hoe vrouwen voortdurend werden tegengewerkt. Maria Sybilla Merian mocht bijvoorbeeld geen olieverf gebruiken omdat ze een vrouw was. Alleen aquarel. Terwijl ze ongelooflijke dingen deed! Naar Zuid-Amerika reizen, de jungle in, onder zware omstandigheden. Al die vrouwen werden op een of andere manier tegengewerkt.”
Ook het verhaal van atlete Foekje Dillema bleef hangen: “Het is verschrikkelijk hoe dat gegaan is. Ze werd uit de trein gehaald omdat men twijfelde of ze wel een vrouw was. Achteraf weten we dat ze non-binair was. Ze heeft zich daarna jarenlang teruggetrokken. Haar heb ik met veel compassie getekend. Toch een soort eerbetoon.”
Dit is het net niet
Waar de illustraties voor het binnenwerk vrij soepel gingen, bleef de omslag lang een zoektocht. “Ik kreeg hem maar niet goed. Ik stuurde schetsen naar de uitgever. Dan was het steeds: dit is het net niet.”
Uiteindelijk bleek juist de schets waar ze zelf het minste vertrouwen in had de juiste. “Mijn vriend zei over een schets: die is leuk. Ik vond hem zelf eerst helemaal niks: echt een schets. Maar ik stuurde hem toch op. De uitgever en auteur Arend van Dam waren meteen enthousiast. Er hoefde bijna niets meer aan te gebeuren.”
“Dat soort momenten hebben me geleerd om minder snel voor een opdrachtgever te denken. Je beperkt jezelf soms terwijl dat helemaal niet nodig is. “Ik ga nu veel meer mijn eigen gang, zoals met mijn nieuwste zoekboek Waar is Flavia de cavia?’
Stel jij je ook snel dienstbaar op en wat heeft dat je wel of niet gebracht? Of vul jij weleens in wat een opdrachtgever waarschijnlijk wil? Laat het Marijke en mij weten op Instagram en ga daar ook met andere illustratoren in gesprek. We zijn heel erg benieuwd, tot daar!
Meer van Marijke Klompmaker zien?
Je vindt haar werk op Instagram of haar website en hier lees je meer over het boek Iemand in het bijzonder
